Ματσά μετά τα μεσάνυχτα
Σαν παιδιά είμασταν ευλογημένα με πίστη. Ο κόσμος ήταν καλός, οι άνθρωποι ευγενικοί και εμείς είμασταν καλοί, αν απλά ακολουθούσαμε τις εντολές της ζωής που ο Θ-ός έδωσε στον Πατέρα και τη Μητέρα μας.
Μετά μεγαλώσαμε, συναντήσαμε κάποιους κακούς και ανακαλύψαμε ότι οι παραπάνω κανόνες δεν ισχύουν πάντα όπως είχαμε φανταστεί. Η ηθική ήταν ένα συνονθύλευμα από ίσως, εάν και συνήθως. Η πίστη μόνη της δεν ήταν πια αρκετή: χρειαζόταν επίσης μυαλό, ευαισθησία, αισθήματα, θέληση και επιθυμία να κουμαντάρουμε αυτό που λέγεται ζωή.
Όταν πρωτοπαντρευτήκαμε, ευλογηθήκαμε με πίστη. Ο σύντροφός μας ήταν ο πιο καλόκαρδος, έξυπνος, όμορφος, ταλαντούχος, τρυφερός και αξιαγάπητος άνθρωπος πάνω στη γη. Η αγάπη των συζύγων ξεπερνούσε τα πάντα. Μετά ο γάμος γέρασε, απέκτησε ρυτίδες, ακανόνιστο σφυγμό και κρίσεις παραφροσύνης. Η αγάπη δεν ήταν πια αρκετή: χρειαζόταν επίσης μυαλό, ευαισθησία, αισθήματα, θέληση και επιθυμία για να κρατήσουμε το γάμο μας.
Ξεκινήσαμε από την πίστη και καταλήξαμε στην εμπειρία. Υπάρχει όμως και ένα τρίτο στάδιο: αυτό όπου η πίστη επανέρχεται. Το στάδιο όπου ανακαλύπτουμε ότι ο σύντροφός μας είναι πράγματι το πιο σπουδαίο και θαυμάσιο άτομο στο σύμπαν. Το στάδιο όπου ανακαλύτπουμε ότι ο κόσμος είναι καλός, οι άνθρπωοι είναι καλοί και ότι οι εντολές του Θ-ού είναι η φόρμουλα για μια ουσιαστική ζωή. Όχι, δεν είναι τόσο απλό και ξεκάθαρο όπως το είδε η νεανική μας πίστη. Αυτή όμως η ώριμη, πολύπλοκη, σκεπτικιστική, πρόθυμη και εμπνευστική πίστη έχει κάτι που δεν είχε η πίστη της νιότης μας: έχει πυκνότητα, υφή, γεύση. Πλούτο.
Επιστρέψαμε στην αρχική μορφή πίστης, αυτή που έλαμπε φωτεινή και ατσάλινη διότι δεν είχε επιβαρυνθεί με γνώση και εμπειρία. Τώρα, εντούτοις, η πίστη μας συνυπάρχει – και στην ουσία τρέφει – τη γνώση και την εμπειρία.
Η Ματσά είναι η πιο χαρακτηριστική εικόνα από τη γιορτή του Πέσαχ. Το βιβλικό όνομα του Πέσαχ είναι «Η γιορτή των Ματσότ». Για οχτώ μέρες, αυτό το επίπεδο, «άζυμο ψωμί», αντικαθιστά όλα τα ένζυμα είδη της ζωής. Και τη βραδιά του Πέσαχ, οι τρεις ματσότ μπαίνουν στο ειδικό πιάτο στην κεφαλή του τραπεζιού, λαμβάνοντας κεντρική θέση στο τελετουργικό του Σέδερ.
Υπάρχει ωστόσο, μεγάλη σύγχυση γύρω από τη σημασία της ματσά. Οι σοφοί του Ταλμούδ και της Καμπάλα τους δίνουν διαφορετικά – ακόμα και αντιφατικά - ονόματα: «Το ψωμί της θλίψης», «Το ψωμί της φτώχειας», «Το ψωμί της ταπεινοφροσύνης», «Το ψωμί της εντολής», «Το ψωμί της πίστης», «Το ψωμί της θεραπείας».
Υπάρχει επίσης το ζήτημα του χρόνου: Πότε γεννήθηκε η ματσά; Στο ξεκίνημα του Σέδερ ανακοινώνουμε: «Αυτό είναι το ψωμί της θλίψης που έφαγαν οι πρόγονοί μας στη γη της Αιγύπτου». Αργότερα το βράδυ απαγγέλλουμε: «η ματσά αυτή που τρώμε, για ποιο λόγο (την τρώμε);». Διότι η ζύμη των προγόνων μας δεν πρόλαβε να φουσκώσει ενώπιον του Βασιλιά των βασιλέων, του Αγίου Ένα, ευλογημένο το Όνομά Του που αποκαλύφθηκε σε αυτούς και τους λύτρωσε».
Έτσι έχουμε τη ματσά πριν την Έξοδο και τη ματσά μετά την Έξοδο. Ή όπως αναφέρεται στα διδάγματα του Χασσιδισμού, ματσά πριν και ματσά μετά τα μεσάνυχτα.
Γιατί η ματσά, το ψωμί της πίστης έχει δύο όψεις. Είναι η πίστη της «φτώχειας» που ευδοκιμεί στις αθώες ψυχές, τις ελεύθερες από το μπέρδεμα του νου και το βάρος της εμπειρίας. Και μετά, όταν αναδύεται από την άλλη μεριά της νύχτας, είναι μια πίστη φορτωμένη με τα στοιχεία που απέκτησε τα χρόνια της εξορίας της.
