Αλήθεια, νοιάζεται ο Θ-ός για τις δικές μας πράξεις;
Όπως σε όλα τα καλά φιλοσοφικά ερωτήματα, η απάντηση είναι «ναι και όχι», ή σε αυτήν την περίπτωση, «όχι και ναι».
Από τη μία πλευρά, ο `Ιδιος ο Θεός δηλώνει στην Τορά: «Εγώ είμαι ο Θεός, δεν έχω αλλάξει» (Μαλαχίας 3:6) που σημαίνει ότι η Δημιουργία δεν μπορεί με κανένα τρόπο να αλλάξει ή να επηρεάσει τον Θεό. Το βιβλίο του Ιώβ (35:6) το εκφράζει έτσι: «Εάν αμαρτήσεις, πώς θα Τον επηρεάσεις; Εάν οι παρανομίες σου πληθύνουν, τι θα Του κάνεις; Αν είσαι δίκαιος, τι θα Του δώσεις; Τι μπορεί να πάρει από το χέρι σου;». Με απλά λόγια, το Θ-ό δεν Τον νοιάζει τι κάνουμε, γιατί δεν μπορούμε να Τον επηρεάσουμε.
Από την άλλη πλευρά, βλέπουμε ότι ο Θ-ός έπλασε τον φυσικό κόσμο, και έδωσε στο ανώτερο δημιούργημά Του, τον άνθρωπο, την Τορά που είναι γεμάτη με κανόνες και κανονισμούς. Οι εντολές αυτές που ονομάζονται μιτσβότ, περιλαμβάνουν όλα τα είδη του τελετουργικού και νομοθετούν όλους τους τομείς της ζωής που αφορούν τα ήθη και τα έθιμα. Από αυτό φαίνεται ότι Θεός ενδιαφέρεται πολύ για το τι κάνουμε. Τέλος, αν ένας κόσμος γεμάτος ανθρώπους δεν σημαίνει τίποτα για το Θ-ό, τότε γιατί τον δημιούργησε;
Και οι δύο συλλογισμοί είναι σωστοί. Ο Θ-ός δεν χρειαζόταν ένα κόσμο τον οποίο θα τελειοποιούσε ο άνθρωπος, απλά επιθυμούσε έναν. `Ετσι ο Θ-ός επηρεάζεται από τις πράξεις μας, μόνο όταν το επιθυμεί ο `Ιδιος. Αυτό σημαίνει ότι δεν επηρεάζεται πραγματικά, αλλά αν το εξετάσουμε βαθύτερα, σημαίνει ότι επηρεάζεται στ’ αλήθεια, γιατί Αυτός το διαλέγει, και η επιλογή Του αυτή κάνει πραγματικότητα την ανθρώπινη επιρροή.
Η διδασκαλία του Χασσιδισμού εξηγεί αυτήν την ιδέα με μια μεταφορά: `Ενας πατέρας παίζει με το δίχρονο παιδί του. Εάν το παιδί χάσει ο πατέρας στενοχωριέται: Το πρόσωπό του σκοτεινιάζει και φωνάζει απογοητευμένος. Αν κερδίσει, τότε ο πατέρας χαίρεται: γελάει, φωνάζει μπράβο και χτυπά παλαμάκια.
Αλήθεια, νοιάζεται ο πατέρας αν ένα κομμάτι πλαστικό θα μπει στη σωστή ή στη λάθος θέση του επιτραπέζιου παιχνιδιού; `Οχι και ναι. Το ίδιο το παιχνίδι δεν σημαίνει τίποτα γι’ αυτόν. Θέλει όμως να σχετιστεί με το παιδί του, δηλαδή ο ένας να επηρεάζει τον άλλο. Δημιουργεί λοιπόν ο πατέρας αυτό το παιχνίδι όπου οι παίκτες πρέπει να πετύχουν ένα συγκεκριμένο στόχο, ενώ υπάρχουν σωστές και λανθασμένες κινήσεις, επιτυχία ή αποτυχία. Για να εκπληρώσει το παιχνίδι την αποστολή του, ο πατέρας πρέπει να δείχνει αληθινό ενδιαφέρον για το αποτέλεσμα (η μηχανική συμμετοχή του πατέρα θα το καθιστούσε ανούσιο στα μάτια του παιδιού). Αφιερώνεται στην εξέλιξη του παιχνιδιού, δηλαδή «συμπιέζει» (μια διαδικασία που οι Καβαλιστές ονομάζουν τσιμτσούμ) τον ενήλικο εαυτό του και μπορεί έτσι να χωρέσει στον κόσμο του παιδιού.
Οι αντιδράσεις χαράς ή δυσαρέσκειας του πατέρα, είναι λοιπόν αληθινές, και όχι προσποιητές. Νοιάζεται όχι γιατί τον ενδιαφέρει, αλλά γιατί θέλει να νοιαστεί.
Οι Δάσκαλοι του Χασιδισμού πάντως, σπεύδουν να επισημάνουν ότι η μεταφορά αυτή δεν παραλληλίζει απόλυτα τη σχέση του παιδιού με τον πατέρα, με αυτήν του Θ-ού και των ανθρώπων. Απλά η κατανόηση αυτή της μεταφοράς μας βοηθά να καταλάβουμε λίγο περισσότερο τι συμβαίνει μεταξύ του Θ-ού και του Δημιουργήματός Του, αλλά πέρα από αυτό, η αναλογία αυτή δεν υφίσταται, γιατί ο πατέρας στο παράδειγμα είναι ένα πλάσμα που δείχνει ενδιαφέρον και επηρεάζεται από τις καταστάσεις, όπως το παιδί. Η διαφορά μεταξύ τους έγκειται μόνο στην ηλικία και στις γνώσεις. Το παιδί ενδιαφέρεται για τις καραμέλες, ενώ ο πατέρας για πιο «σημαντικά» πράγματα, όπως μια αύξηση 20000 ευρώ.
`Ετσι το «τσιμτσούμ» του πατέρα συνεπάγεται «συρρίκνωση» του μεγέθους όχι της ουσίας. Ο Θ-ός, από την άλλη πλευρά είναι το Υπέρτατο Ον – άπειρο, τέλειο και ολοκληρωμένο. Δεν χρειάζεται τίποτα. Η δική Του «συρρίκωνση» δεν έγκειται στην αλλαγή από μεγάλο σε μικρό, αλλά από άπειρο σε πεπερασμένο – κάτι για το οποίο δεν έχουμε ανάλογη εμπειρία. Παρόλα αυτά, η μεταφορά με το παιδί και τον πατέρα μας εισάγει στην ιδέα του «συνειδητού ενδιαφέροντος», φέρνοντάς μας ένα βήμα πιο κοντά στην εκτίμηση ότι ο Θ-ός, παρόλο που είναι πάνω από όλους εμάς, δίνει πραγματική σημασία στην ύπαρξη και στις πράξεις μας.