Γιατί Θρηνούμε

του Ναφτάλι Σίλμπερμπεργκ

Η νηστεία του Τισσά Μπε’ Αβ, η πιο λυπητερή ημέρα του Εβραικού ημερολογίου, είναι η μέρα που έγινε η καταστροφή και των δύο Ιερών Ναών καθώς επίσης και πολλά άλλα τραγικά γεγονότα μέσα στη ποτισμένη με δάκρυα γκαλούτ (εξορία) του έθνους μας. Μια πένθιμη διάθεση δημιουργείται σταδιακά. Διαβάζουμε το Βιβλίο των Θρήνων του Ιερεμία και μια μακρυά συλλογή από ελεγείες που περιγράφουν ζωντανά όλες αυτές τις τραγωδίες και όλη την διάρκεια της ημέρας ακολουθούμε πολλά έθιμα πένθους.

Το Τισσά Μπε’ Αβ είναι η εθνική μας μέρα πένθους που κάνουμε μια παύση και συλλογιζόμαστε όλα τα προγκρόμ, τις σταυροφορίες, την ιερά εξέταση και το ολοκαύτωμα που έχουν κυνηγήσει το έθνος μας τα τελευταία 2.000 χρόνια. Τηρείται παρ’ όλα αυτά την ημερομηνία που καταστράφηκαν οι Ιεροί Ναοί και σε αυτούς εστιάζουμε το πένθος αυτής της μέρας. Είναι σαφές ότι τα τα δεινά μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την έλλειψη του Ναού.

Ποιά είναι η σύνδεση; Γιατί αυτή η εμμονή με ένα αρχαίο κτίριο της Ιερουσαλήμ; Πως  η έλλειψη ενός Ιερού Ναού μας αφήνει με ένα αίσθημα κενού στις ζωές μας;

Το Ταλμούδ δηλώνει (Μπραχότ 3α): Όταν οι Εβραίοι μπαίνουν στις αίθουσες προσευχής και μελέτης τους και προκηρρύσουν, «Ας ειναι ευλογημένο το μέγα ονομα Του», ο Ιερός, ευλογημένο το όνομά Του, νεύει και λέει, «Τυχερός είναι ο βασιλιάς που δοξάζεται έτσι στον οίκο του. Τι υπάρχει για έναν πατέρα που έχει εξορίσει τον γιο του; Κι αλλοίμονο στα παιδιά του που εξορίστηκαν από το τραπέζι του πατέρα τους!»

Αυτή η σύντομη δήλωση εμπεριέχει την ίδια την ουσία της γκαλούτ (εξορία).

Οι σχέσεις γονιού και παιδιού έχουν πολλά κοινά σημεία με όλες τις σχέσεις γενικότερα, αν και ίσως σε έναν μεγαλύτερο βαθμό: σεβασμό, αγάπη, φροντίδα κλπ. Υπάρχει ωστόσο μια βασική διαφορά. Άλλες σχέσεις στηρίζονται σε αυτά τα προαναφερθέντα αισθήματα: «επειδή μου αρέσεις και σε νοιάζομαι, επομένως είμαστε φίλοι». Στη σχέση γονιού και παιδιού αληθεύει το αντίθετο. Αυτά τα συναισθήματα είναι προδηλωμένα στην σχέση: επειδή είμαι ο γονιός/ το παιδί σου, και ως εκ τούτου σε αγαπώ.

Έτσι η σχέση γονιού-παιδιού διαθέτει δύο όψεις. Την ουσία της και τις εκδηλώσεις της. Ο πυρήνας της είναι η βασική σχέση η οποία είναι αμετάβλητη και δεν υπόκειται σε διακύμανση. Ανεξάρτητα από οτιδήποτε, ένας γονιός πάντα παραμένει ένας γονιός και το παιδί παραμένει παιδί. Σε μια φυσιολογική και υγιή σχέση γονιού-παιδιού αυτός ο πυρήνας σύνδεσης της ψυχής εκφράζεται με την μορφή της αγάπης, της φροντίδας και του αμοιβαίου σεβασμού.

Ο Θ-ός είναι ο πατέρας μας κι εμείς είμαστε τα παιδιά Του. Και κατά την διάρκεια της γκαλούτ (εξορίας) είμαστε σαν μια δυσλειτουργική οικογένεια. Έχουμε εκδιωχτεί από το σπίτι του Πατέρα μας. Η σχέση μας έχει συρρικνωθεί στον ίδιο της τον πυρήνα. Όλα τα αντιληπτά ίχνη της σχέσης έχουν εξαφανιστεί. Δεν νοιώθουμε και δεν βλέπουμε την αγάπη του Θ-ού για μας και δεν αισθανόμαστε πραγματικά σαν να είμαστε παιδιά Του. Μελετάμε την Τορά Του κι ακολουθούμε τις εντολές Του και μας λένε ότι κάνοντάς το αυτό ενωνόμαστε μαζί Του, αλλά δεν αισθανόμαστε σαν να είμαστε σε μια σχέση.

Αυτός δεν είναι σίγουρα ο τρόπος που πρέπει να είναι η σχέση και δεν ήταν πάντα έτσι τα πράγματα. Κάποτε ήμασταν παραχαιδεμένοι στην αγκαλιά του Πατέρα μας. Η αγάπη Του για μας εκδηλώθηκε με πολλούς τρόπους. Θαύματα, προφήτες, άφθονες ευλογίες και μια χώρα όπου ρέει γάλα και μέλι. Και στο επίκεντρο της σχέσης μας ήταν ο Ιερός Ναός, το σπίτι του Θ-ού, όπου Εκείνος κυριολεκτικά κατοικούσε ανάμεσα στον λαό Του, όπου η παρουσία του ήταν αισθητή. Τρεις φορές τον χρόνο οι Εβραίοι επισκέπτονταν το σπίτι του Θ-ού κι αισθάνονταν την παρουσία Του, αισθάνονταν την σχέση. Επέστρεφαν μετά σπίτι τους αναζωογονημένοι από την εμπειρία, με τις καρδιές και τις ψυχές τους φλεγόμενες από αγάπη για τον Θ-ό.

 Όλα τα βάσανα μας από την μέρα που καταστράφηκε ο Ναός είναι αποτέλεσμα της εξορίας μας. Όταν ο γιός του βασιλιά μένει στο παλάτι, όταν η αγάπη του βασιλιά για τον πρίγκηπα είναι σε κοινή θέα, το παιδί είναι προστατευμένο από τα σχέδια όλων των εχθρών του. Αλλά όταν το παιδί εκδιώκεται (από το παλάτι), τότε εφορμούν οι εχθροί.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο θρηνούμε την καταστροφή των Ναών.

Και πιστεύουμε με απόλυτη πίστη ότι η μέρα είναι κοντά που θα επιστρέψουμε στο σπίτι του Πατέρα μας και θα μας εγκλείσει με την αγάπη Του.